სტალინგრადის ბრძოლა (1942–1943 წწ.)

თანამედროვე ომების ბედი, ადრინდელ ეპოქათა ომებისგან განსხვავებით, იშვიათად წყდება მხოლოდ ერთი ბრძოლით, თუმცა ნებისმიერ კონფლიქტში მოიძებნება ისეთი ბრძოლები, რომლებიც გარდამტეხ როლს თამაშობენ საომარ კამპანიებში. ერთი–ერთი მათგანია სტალინგრადის ბრძოლა, რომელმაც ექვს თვეს გასტანა.

ნაცისტური გერმანია 1942 წელს

პოლონეთის, ნორვეგიისა და საფრანგეთის დამორჩილების შედეგად, ჰიტლერს საშუალება მიეცა მთელი ძალები საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ მიემართა. 1941 წელს გერმანიამ დაიპყრო ბელარუსი, უკრაინა, ბალტიის ქვეყნები და ალყა შემოარტყა მოსკოვსა და ლენინგრადს. ნაცისტების შემდეგი სამიზნე იყო სტალინგრადი და ბაქო, სადაც ნავთობი მოიპოვებოდა. ჰიტლერი მიიჩნევდა, რომ ამ რეგიონების წართმევით, საბჭოთა კავშირს საბოლოოდ დაიმორჩილებდა. ნაცისტური არმია კონცენტრირებული იყო აღმოსავლეთ უკრაინაში და გაყოფილი იყო ორ ნაწილად. ერთს სათავეში ედგა ვილჰელმ ვაისტი, რომელსაც ბაქოს დაპყრობა ევალებოდა. მეორე ნაწილს მეთაურობდა ფედორ ფონ ბოკი, რომელსაც უნდა დაეპყრო სტალინგრადი. საბჭოთა ხელისუფლებამ სტალინგრადის დასაცავად დანიშნა ანდრეი იერიომენკო კომისარ ნიკიტა ხრუშჩოვთან ერთად. ქალაქიდან საქონელი და მარცვლეული გაიტანეს, ხოლო 400 000–იან მოსახლეობას დარჩენა უბრძანეს. 

ნაცისტებს ჰყავდათ 270 000 ჯარისკაცი, 500 ტანკი, 600 საჰაერო ძალები და 3 000 არტილერია. საბჭოთა არმიაში შედიოდა 190 000 ჯარისკაცი, 400 ტანკი, 300 საჰაერო ძალები და 2 200 არტილერია. 

გერმანელები სტალინგრადის ქუჩებში

ბრძოლა დაიწყო 23 აგვისტოს ქალაქის დაბომბვით ნაცისტების მიერ, რის შედეგად ასობით მოსახლე დაიღუპა. სულ რაღაც რვა დღეში საბჭოელებმა 201 თვითმფრინავი დაკარგეს. სექტემბრის დასაწყისში მათ კონტრშეტევა სცადეს, მაგრამ ძვირად დაუჯდათ და 30 ტანკი დაკარგეს. იგივე განმეორდა 18 სექტემბერს და 40 ტანკზე მეტი დაკარგეს. საბჭოელები მამაცურად იბრძოდნენ. სხვა გზა არც ჰქონდათ, რადგან სტალინის ბრძანებით  დეზერტირებს დახვრეტა ემუქრებოდათ. მამაკაცთა გარდა, ქალებიც და არასრულწლოვნებიც იბრძოდნენ. მოსკოვიდან და დანარჩენი რეგიონებიდან გამუდმებით მოდიოდნენ დამხმარე ძალები და დაკარგული პოზიციების დაბრუნებას ცდილობდნენ. ბრძოლა ქალაქის ქუჩებში მეტისმეტად ქაოტური და სასტიკი იყო. სტალინგრადის ბრძოლაში ასევე მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ სნაიპერები. გერმანელებს უფრო გამოცდილი სნაიპერები კი ჰყავდათ, მაგრამ საბჭოელებიც ნელ–ნელა სწავლობდნენ და ითვისებდნენ ამ იარაღს. ამათგან ერთ–ერთმა, სახელად ვასილი ზაიცევმა 200 გერმანელი მოკლა, 10 სნაიპერის ჩათვლით. 

ვასილი ზაიცევი

1942 წლის ოქტომბრის ბოლოს, გერმანელები სტალინგრადის 90%-ს აკონტროლებდნენ და ვოლგის ნაპირებს მისწვდნენ. ამასობაში ზამთარიც დადგა და ბრძოლა გაჭიანურდა. გენერლებმა ჟუკოვმა და ვასილევსკიმ 800 000 კაცის მოგროვება შეძლეს სტალინგრადის მიდამოებში ფართომასშტაბიანი კონტრშეტევისთვის მოემზადნენ, რომელიც დაიწყო 19 ნოემბერს. 19 დეკემბერს კი ბაქოსკენ მიმავალი გერმანული არმია დამარცხებული უკან გამობრუნდა, რომელსაც აღარ შეეძლო სტალინგრადთან მყოფი თანამოძმეთა მიშველება.  ამასობაში, უპირატესობა ნელ–ნელა საბჭოთა არმიის მხარეს გადავიდა, მათ ალყაში მოაქციეს გერმანელები, რომელთა ჯარის ჩრდილოეთ ნაწილი განადგურებულ იქნა 31 დეკემბერს. ტყვედ ჩავარდა ფელდმარშალი პაულიუსი მთელი თავისი შტაბით. ხოლო ჩრდილოეთმა ნაწილმა 1943 წლის 2 თებერვალს კაპიტულაცია გამოაცხადა. მთლიანად ტყვედ ჩავარდა 90 000 კაცი, რომელთა შორის 24 გენერალი იყო. 

სტალინგრადის ცენტრი ბრძოლის შემდეგ

სტალინგრადის ბრძოლა ნაცისტური გერმანიის პირველი დიდი მარცხი იყო. ნაცისტურმა ხელისუფლებამ საკუთარ ერს ტოტალური ომისკენ მოუწოდა, რაც ნიშნავდა იმას, რომ მთელი ქვეყნის ყოველი რესურსი სამხედრო საქმეს უნდა მოხმარებოდა. საბოლოოდ, ეს ყველაფერი მაინც ამაო გამოდგა, რადგანაც საბჭოთა ძალები აღმოსავლეთიდან გამალებით მოიწევდნენ, ხოლო ბრიტანულმა არმიებმა გერმანელები ჩრდ. აფრიკაში დაამარცხეს, საიდანაც იტალიაში გადმოსვლას აპირებდნენ მოკავშირეებთან ერთად. 

კახი გაგნიძე

ბიბლიოგრაფია:

1. Beevor, Antony (1998). Stalingrad. London. 

2. Clark, Alan. (1965). Barbarossa: The Russian-German Conflict. 1941-45.

3. Roberts, Geoffrey. (2002). Victory at Stalingrad: The Battle that Changed History. New York. Longman.

4. Craig, William. (1973). Enemy at the Gates: The Battle of Stalingrad. New York. 

ჰუსიტური ომები (1419 – 1434 წწ.)

შუა საუკუნეების ევროპაში კათოლიკური ეკლესია დომინანტ ძალას წარმოადგენდა, თუმცა ხშირად იდგა გამოწვევების წინაშე.
მე–14 საუკუნის ბოლოსკენ კათოლიკური ევროპის განაპირა მხარეებში პაპის მოწინააღმდეგე ძალებმა დაიწყეს მომრავლება. ინგლისში, თეოლოგი და ფილოსოფოსი ჯონ უიკლიფი ანტი–პაპური მოძრაობის დიდი მოთავე იყო. იგი კიცხავდა კათოლიკური ეკლესიის ფუფუნებას და ასევე მოითხოვდა, რომ ბიბლია ადგილობრივ ენებზე ეთარგმნათ, რათა უბრალო ხალხი მას უკეთ გაცნობოდა. მის ედეებს ეზიარა ჩეხი რექტორი იან ჰუსი.

იან ჰუსი

1378 წელს სქიზმამ კათოლიკური ეკლესია ორად გახლიჩა. ახლა პაპები არჩეულ იყვნენ რომში და ავინიონშიც(საფრანგეთი). ეს კიდევ უფრო აკნინებდა კათოლიკური ეკლესიის პრესტიჟს, ხოლო იან ჰუსი მეტ მხარდამჭერს იძენდა. იმ დროს ჩეხეთი გერმანიის საღვთო რომის იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა და მისი მმართველი იყო ვენცელ IV. იგი ცდილობდა ამ სქიზმაში ნეიტრალიტეტი შეენარჩუნებინა, რადგან გერმანიის საღვთო რომის იმპერიის ტახტის ერთ–ერთი მაძიებელი იყო და არ სურდა ეკლესიასთან საქმის გართულება. ამან ჰუსის მდგომარეობა კიდევ უფრო განამტკიცა და მხარდამჭერები სულ უფრო ემატებოდა. ვენცელის ნახევარძმა სიგისმუნდი, რომელიც უნგრეთის მეფე იყო, ასევე ესწრაფვოდა იმპერიის ტახტის დაუფლებას. 1414 წელს კონსტანცის საეკლესიო კრებაზე მან იან ჰუსიც მიიწვია და ხელშეუხებლობის სიგელიც კი მისცა, მაგრამ ჰუსი ჩასვლისთანავე დააპატიმრეს და 1415 წელს სიკვდილით დასაჯეს.

იან ჰუსის კოცონზე დაწვის სცენა

მისმა გამძვინვარებულმა მიმდევრებმა, რომლებიც თავიანთ თავს ჰუსიტებს უწოდებდნენ, თავდასხმები დაიწყეს კათოლიკურ ეკლესიებზე მთელს ჩეხეთში. 1419 წელს მთელს რეგიონს აჯანყების ცეცხლი მოედო. ზოგი წყარო იუწყება, რომ ამის გამგონე ვენცელი შოკისგან მოკვდა. მისი ადგილი სიგისმუნდმა დაიკავა და სასწრაფოდ არმია გაგზავნა აჯანყების ჩასაქრობად. ე.წ. "ზომიერი" ჰუსიტების, უტრაკვისტების ფრთა, რომელიც ძირითადად დიდგვაროვნებისგან შედგებოდა, მოლაპარაკების ხასიათზე დადგა, ხოლო უფრო რადიკალ–ტაბორიტების ფრთა, რომელიც ძირითადად გლეხებისგან შედგებოდა, ბრძოლას აგრძელებდა იან ჟიჟკას მეთაურობით. 1420 წელს ჰუსიტებმა მრავალი ჩეხური ქალაქი ჩაიგდეს ხელში და კათოლიკეთა ლაშქარიც დაამარცხეს. მომდევნო წელს პაპმა ჯვაროსნული ომი გამოაცხადა ჰუსიტების წინააღმდეგ. ჯვაროსნულ არმიას თვით სიგისმუნდი მოუძღოდა, რომელმაც პრაღას სამი მხრიდან შემოარტყა ალყა. ორი არმია ერთმანეთს შეხვდა პრაღის აღმოსავლეთით ვიტკოვის გორასთან. ჰუსიტებს კვლავ იან ჟიჟკა ედგა სათავეში. მას მხოლოდ რამდენიმე ასეული მეომარი ჰყავდა დაახლოებით 10 000–მდე მტრის წინააღმდეგ. მას კარგად ესმოდა ვიტკოვის გორის მნიშვნელობა, რადგანაც მის გარეშე სიგისმუნდი ქალაქის სრულ ალყაში მოქცევას ვერ მოახერხებდა. ჟიჟკამ დაიკავა გორა და მომხვდურ მტერს საკმაოდ დიდი ზარალი მიაყენა თოფებით, არბალეტებითა და მსუბუქი არტილერიით. ერთ–ერთ ასეთ შეტაკებაში ჯვაროსნებმა კინაღამ დაიკავეს გორა, მაგრამ ჟიჟკა პირადად ჩაერთო ბრძოლაში და უკუაქცია მტერი. ამასობაში, ქალაქიდან ჟიჟკას დამხმარე ძალები მოეშველნენ და მრავალი მტერი გაწყვიტეს. შერცხვენილმა სიგისმუნდმა პრაღას ალყა მოხსნა და უკან დაიხია.

იან ჟიჟკა პრაღას გადაჰყურებს ვიტკოვის ბრძოლის შემდეგ

ახლა სიგისმუნდი ქალაქ კუტნა ჰორას აღებას აპირებდა. ჟიჟკამ, რომელიც ჭრილობისგან დაბრმავდა, 15 000–იანი ჯარი დაადევნა 50 000–მდე ჯვაროსანს. ჯარის ნაწილი ქალაქში შეიყვანა მის დასაცავად. ტაბორიტი ჰუსიტები მედგრად იგერიებდნენ ჯვაროსანთა იერიშებს, მაგრამ საკმარისი ძალები არ გაჩნდათ კოტრიერიშისთვის. მოულოდნელად, სიგისმუნდის ერთგული მოქალაქეები ჰუსიტ გარნიზონს დაერივნენ და ჯვაროსნები ქალაქში შეიყვანეს. ალყაში მოქცეულმა ჟიჟკამ ზარბაზნები ურმებზე დაალაგა, რომლებსაც ბარიკადებად იყენებდნენ. შემდეგ ყველა დაამწკრივა, მტრის რაზმებისკენ გააქანა და ზარბაზნების სროლა–სროლით ალყა გაარღვია. წყაროების თანახმად, სიგისმუნდმა 10 000–მდე კაცი დაკარგა, ხოლო ტაბორიტებმა – 2 000.

იან ჟიჟკას ქანდაკება ვიტკოვის გორაზე

ჰუსიტებმა ჩეხეთის გვირგვინი პოლონეთის მეფეს იოგაილას შესთავაზეს, მაგრამ ამ უკანასკნელმა უარი თქვა, თუმცა მისმა ნათესავმა, ლიტვის დიდმა მთავარმა ვიტაუტასმა თანხმობა განაცხადა. თვითონ არ დაუკავებია ტახტი, მაგრამ თავისი ბიძაშვილი სიგისმუნდ კორიბუტი გამოგზავნა რამდენიმე ათასი მეომრით.

1424 წელს ჟიჟკა გარდაიცვალა და ტაბორიტების ლიდერი გახდა პროკოპ დიდი, რომელმაც არაერთხელ დაამარცხა ჯვაროსნები. მის დროს ტაბორიტები იმდენად გაძლიერდნენ, რომ რამდენჯერმე გერმანია და უნგრეთიც კი დალაშქრეს. 1431–1435 წლებში ჰუსიტები პოლონეთსაც კი დაეხმარნენ პოლონურ–ტევტონურ ომში. ჰუსიტები კათოლიკური ეკლესიისა და საღვთო რომის იმპერიის უდიდეს პრობლემად იქცნენ. 1433 წელს ჰუსიტები ბაზელის საეკლესიო კრებაზე მიიწვიეს, სადაც ეკლესია და უტრაკვისტები შერიგდნენ. ტაბორიტებმა გააპროტესტეს ეს ზავი და უტრაკვისტებთან ომი გარდაუვალი გახდა.

1434 წელს ტაბორიტები და უტრაკვისტები ერთმანეთს საბრძოლველად შეხვდნენ ლიპანის გორასთან. გარეშე მტერი ზეიმობდა, რადგანაც ციხე შიგნიდან გატეხეს. თითქმის მთელი ჩეხეთის დიდგვაროვანი უტრაკვისტების მხარეს იბრძოდა, რომლებსაც დივიშ ბორშეკი მეთაურობდა. მათ რიგებში იდგა 13 000 ქვეითი და 2 000 მხედარი. ტაბორიტებს კვლავ პროკოპ დიდი მეთაურობდა, რომლებსაც 10 000 ქვეითი და 700 მხედარი ჰყავდათ. ბრძოლა ძალიან სასტიკი იყო, რომელიც ტაბორიტების სრული მარცხით დასრულდა. პროკოპ დიდი ბრძოლის ველზე დაეცა, ხოლო ტაბორიტების ლაშქარი გაწყდა.

ლიპანის ბრძოლა

ამ სასტიკი მარცხის შემდეგ ტაბორიტები რამდენიმე წელი კიდევ აგრძელებდნენ ბრძოლას, მაგრამ უკვე განწირულები იყვნენ და საბოლოოდ განადგურდნენ. 1436 წელს უნგრეთის მეფე სიგისმუნდი ჩეხეთის მეფე გახდა. ტაბორიტების მარცხმა რეფორმაცია ერთი საუკუნით გადადო, მაგრამ ეს მხოლოდ დასაწყისი იყო იმ დიდი რელიგიური ომებისა, რომელიც ელოდა ევროპას მომავალში.


კახი გაგნიძე


ბიბლიოგრაფია:

1.Howard Kaminsky (2004-04-08). A History of the Hussite Revolution.
2. Stephen Turnbull (2005-05-25). The Hussite wars 1419-36. Osprey Publishing.
3. Bachmann. Geschichte Böhmens.

კრესის ბრძოლა (1346 წ.): ასწლიანი ომი

ასწლიანი ომი ინგლისსა და საფრანგეთს შორის, რომელიც 1337 წლიდან 1453 წლამდე გაგრძელდა, ერთ–ერთი ყველაზე სისხლიანი ომი იყო ისტორიაში. ამ კონფლიქტმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა დღევანდელი დასავლეთ ევროპის პოლიტიკური რუკის ჩამოყალიბებაში. ამ ომის ერთ–ერთი მნიშვნელოვანი ბრძოლა იყო კრესისთან, რომელიც ჩრდ. საფრანგეთში მდებარეობს.

კრესის ბრძოლა

1066 წელს, მას შემდეგ, რაც ნორმანდიის ჰერცოგმა უილიამ დამპყრობელმა ინგლისი დაიპყრო, ახალი რეალობა შეიქმნა დასავლეთ ევროპაში. უილიამი და მისი მემკვიდრეები ფორმალურად საფრანგეთის ვასალებად ითვლებოდნენ, მაგრამ ამავე დროს ძლიერი სამეფოს მონარქებიც იყვნენ. უილიამის შვილიშვილი მატილდა დაქორწინდა ანჟუს გრაფზე ჯეფრი პლანტაგენეტზე. ანჟუ და მისი მიმდებარე ტერიტორიები ინგლისის მეფეთა სამფლობელოებად იქცნენ და მტკიცედ მოიკიდეს ფეხი საფრანგეთის ტერიტორიაზე. მათი შვილი მეფე ჰენრი II დაქორწინდა შუა საუკუნეების ეპოქის ერთ–ერთ ყველაზე გავლენიან ქალზე ელეონორ აკვიტანიელზე და მზითვად მიიღო მისი უზარმაზარი საჰერცოგო. ამით, ნახევარი საფრანგეთი ინგლისის სამეფოს ხელში აღმოჩნდა. ეს კატასტროფა იყო საფრანგეთის მეფეებისთვის.

ინგლისის სამეფო მე–12 საუკუნის მიწურულს

ეს ყველაფერი შეიცვალა, როცა 1165 წელს საფრანგეთის მეფედ ეკურთხა ფილიპ II. ჰენრი II-ის სიკვდილის შემდეგ ინგლისის მეფე გახდა სახელოვანი რიჩარდ I ლომგული. 1189 წელს ფილიპი და რიჩარდი გერმანიის საღვთო რომის იმპერატორთან ფრიდრიხ ბარბაროსასთან ერთად ჯვაროსნულ ომში წავიდნენ იერუსალიმის დასაპყრობად. თუმცა 1191 წელს ფილიპი უკან გამობრუნდა, რიჩარდის არყოფნით ისარგებლა და დაკარგული ტერიტორიების დაბრუნებას შეუდგა. 1194 წელს რიჩარდიც დაბრუნდა, მაგრამ 1199 წელს იგი ბრძოლაში მიღებული ჭრილობით გარდაიცვალა და ინგლისის მეფე გახდა მისი ძმა ჯონი, რომელიც უმიწაწყლოს სახელით შევიდა ისტორიაში. ფილიპმა თითქმის ყველა ფრანგული ტერიტორია წაართვა ჯონს. 1215 წელს ისიც დაემატა, რომ ჯონმა, საკუთარი ფეოდალების წნეხისა და ზეწოლის ქვეშ მყოფმა, იძულებით ხელი მოაწერა სახელოვან "მაგნა ქარტას", ანუ თავისუფლების დიდ ქარტიას, რომელიც ზღუდავდა სამეფო ხელისუფლებას. ეს ყველაფერი ფილიპმა იდეალურად გამოიყენა და მისი მეფობის დასარულს, 1223 წლისთვის ინგლისელები საფრანგეთში მხოლოდ აკვიტანიის საგრაფოს ნახევარს ფლობდნენ. ამ მიზეზების გამო ასწლიანი ომი გარდაუვალი გახდა. ასწლიანი ომის უშუალო მიზეზად იქცა საფრანგეთის ტახტის მემკვიდრეობის საკითხი. 1328 წელს ფილიპ IV ლამაზის უმცროსი შვილის შარლ IV-ის სივდლით კაპეტინგების დინასტია შეწყდა. ფრანგმა დიდკაცებმა უარყვეს ფილიპ IV-ის ასულის იზაბელას ვაჟის – ინგლისის მეფის ედუარდ III-ის პრეტენზია და გაამეფეს ფილიპ IV-ის ძმისწული ფილიპ VI ვალუა.

1337 წელს ედუარდმა საფრანგეთს ომი გამოუცხადა. 1340 წელს ინგლისელებმა ფრანგთა ფლოტი გაანადგურეს სლეისის ბრძოლაში. ახლა მათ უპრობლემოდ შეეძლოთ არმიების გადმოყვანა სრუტის გადმოღმა.

მეფე ედუარდ III

1346 წელს ინგლისელთა არმიამ ნორმანდია დაიკავა. ფილიპ ვალუა სასწრაფოდ ჩრდილოეთით გაეშურა ფრანგთა ჯარით, რომელიც რიცხობრივად აღემატებოდა ინგლისელებისას. მეტოქეები კრესისთან შეხვდნენ ერთმანეთს. ინგლისელთა მთავარსარდალი თვით მეფე ედუარდი იყო და დაახლოებით 15 000 მეომარი ჰყავდა, რომელშიც შედიოდა 2 500 რაინდი, 5 000 მშვილდოსანი, 3 000 მშვილდოსან–ცხენოსანი და 4 000 შუბოსანი ქვეითი.
მეფე ფილპს კი ჰყავდა 30 000 მეომარი, აქედან 12 000 მძიმედ აღჭურვილი მხედარი, 12 000 ქვეითი და 6 000 მეარბალეტე. ორივე მხარეს ცოტ–ცოტა ზარბაზანიც ჰქონდა. ზარბაზნები ევროპაში სწორედ ასწლიანი ომის დროს გამოჩნდნენ, თუმცა უმეტესი მათგანი ჯერ კიდევ საკმაოდ გაუმართავი იყო.

ინგლისელთა ზარბაზანი კრესის ბრძოლაში

ინგლისელებმა მაღლობზე დაიკავეს პოზიციები. მათი ლაშქარი სამ ჯგუფად დანაწილდა: თითოეულის ცენტრში ქვეითი რაინდები იდგნენ, უკან – შუბოსნები, ხოლო ფლანგებზე მშვილდოსნები იდგნენ. წინ სარები ჰქონდათ ჩარჭობილი, რათა მტრის კავალერიის იერიშები შეეკავებინათ.

ინგლისელი მშვილდოსნები

ფრანგებმა მტრის დანახვისთანავე გადაწყვიტეს შეტევაზე გადასვლა. ფრანგთა სამწუხაროდ, მოულოდნელად წვიმა წამოვიდა, რის გამოც არბალეტებს ეფექტურად ვეღარ იყენებდნენ. ინგლისელ მშვილდოსნებს ამის პრობლემა არ ჰქონდათ და ბევრი მეარბალეტე დახოცეს. ამის შემდეგ შეტევაზე გადავიდნენ ფრანგი რაინდები, მაგრამ ინგლისელთა ისრების სეტყვამ მათი იერიშიც შეაჩერა. ფრანგებმა დაახლოებით ცამეტჯერ სცადეს იერიშზე გადასვლა, მაგრამ ყველა მცდელობა დიდი მსხვერპლით დასრულდა. საბოლოოდ ინგლისელი რაინდები გადმოვიდნენ შეტევაზე და დაღლილ მტერს დაერივნენ. მეფე ფილიპი დაიჭრა და ბრძოლის ველიდან გაიქცა. ფრანგებმა დაახლოებით 10 000 კაცი დაკარგეს. ფილიპმა დახმარება შოტლანდიის მეფეს დევიდს სთხოვა და ეს უკანასკნელიც თავს დაესხა ჩრდ. ინგლისს, მაგრამ დამარცხდა და ტყვედაც კი ჩავარდა. რაც შეეხება მეფე ედუარდს, მან 1347 წელს ფრანგებს ქალაქი კალე წაართვა ჩრდ. საფრანგეთში, რომელიც შემდეგი ორი საუკუნის განმავლობაში ინგლისელთა პლაცდარმად იყო ქცეული საფრანგეთის წინააღმდეგ.

მეფე ედუარდი დახოცილებს ითვლის კრესის ბრძოლის ველზე

კახი გაგნიძე


ბიბლიოგრაფია:

1. Barber, Richard (2013). Edward III and the Triumph of England: The Battle of Crecy and the Company of the Garter. London. Allen Lane.
2. Hewitt, H.J. (1966). The Organization of War under Edward III. Manchester: Manchester University Press.
3. Livingston, Michael and DeVries, Kelly, eds (2016). The Battle of Crecy: A Casebook. Liverpool University Press. 

იტალიური ომები (1494–1559 წწ.)

ფეოდალურმა დაქსაქსულობამ და ცენტრალური ხელისუფლების არქონამ შუა საუკუნეების იტალია გამუდმებული ომების პოლიგონად აქცია. იტალიური სამეფო–სამთავროები დომინანტობისთვის ერთმანეთს ჟლეტდნენ. ამის გარდა, ევროპის იმპერიებიც ცდილობდნენ იტალიური ტერიტორიების დაუფლებას.

1453 წელს, ასწლიანი ომის დასრულების შემდეგ, რომელშიც საფრანგეთმა ინგლისი დაამარცხა და ყველა დაკარგული ტერიტორია დაიბრუნა, საფრანგეთის მეფე ლუი XI ვალუა ურჩ ქვეშევრდომებს დაერია, მათ შორის ბურგუნდიის ჰერცოგს შარლ გულადს, რომელიც 1477 წელს ბრძოლაში დაიღუპა. მას მემკვიდრედ დარჩა ქალიშვილი მარია მდიდარი. ბურგუნდიის საჰერცოგოს დაუფლებაზე, მეფე ლუის გარდა, გერმანიის იმპერატორი ფრიდრიხ III-ც ცდილობდა. მან მარიაზე თავისი შვილი მაქსიმილიანი დააქორწინა და ამით ბურგუნდიაზე გავლენა მოიპოვა. ლუი გაწბილებული დარჩა და ომი წამოიწყო გერმანიის წინააღმდეგ, რომელიც გარდაცვალების შემდეგ მისმა შვილმა შარლ VIII–მ გააგრძელა. შედეგად ბურგუნდია ორად გაიყვეს მეტოქეებმა. თუმცა ეს ორი ამბიციური სახელმწიფო წყნარად დიდხანს ვერ გაძლებდა.

1494 წელს შარლმა მილანის ჰერცოგისგან ლუდოვიკო სფორცასგან მოწვევა მიიღო, რათა იტალიაში შეჭრილიყო. მეფეც დიდი სიამოვნებით დათანხმდა და ასე დაიწყო იტალიური ომები, რომელიც ექვსი ათეული წელი გაგრძელდა.

იტალია 1494 წ.

1494–1521 წლებში სამი დიდი კონფლიქტი მოხდა, რის შედეგადაც ესპანეთმა სამხ. იტალია, ნეაპოლი დაიპყრო, ხოლო საფრანგეთმა – მილანის საჰერცოგო. 1515 წელს ფრანსუა I  საფრანგეთის მეფე გახდა, ხოლო მომდევნო წელს კარლ V ჰაბსბურგი ესპანეთის მეფედ ეკურთხა და 1519 წელს იგი გერმანიის საღვთო რომის იმპერატორიც გახდა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ საფრანგეთი ჰაბსბურგთა ალყაში მოექცა. ომი გარდაუვალი გახდა. 1522 წელს კარლის არმიებმა მილანი აიღეს და ფრანჩესკო სფორცა დასვეს ჰერცოგად. 1524 წელს ფრანგთა მეფე ფრანსუა პირადად გაუძღვა თავის ჯარს და იტალიაში შევიდა. მან ალყა შემოარტყა ქალაქ პავიას, სადაც ჰაბსბურგთა ესპანური გარნიზონი იდგა, და ზარბაზნებით დაიწყო მისი დაბომბვა. გარკვეული დროის შემდეგ, გალავნის ნაწილი დაინგრა და ფრანგები ქალაქში შეიჭრნენ, მაგრამ დამარცხდნენ და ათასი კაცი დაკარგეს. ფრანსუამ დროებით უკან დახევა ბრძანა, მაგრამ ალყა გრძელდებოდა. ამასობაში კოკისპირული წვიმა წამოვიდა და ზარბაზნებს ვეღარ იყენებდნენ. ფრანგთა მეფე მაინც არ ცხრებოდა და ალყას აგრძელებდა იმ იმედით, რომ ალყაში მოქცეულებს სურსათი გამოელეოდათ. თუმცა, 1525 წლის იანვარში ესპანელებს დამხმარე ძალები მოუვიდათ და ფრანგებს მოადგნენ უკნიდან. სასტიკ ბრძოლაში ფრანგები განადგურდნენ და ფრანსუა ტყვედაც კი ჩავარდა.

ბრძოლა პავიასთან 1525 წ.

ფრანსუა იძულებული გახდა დაეთმო კარლისთვის მილანისა და ბურგუნდიის საჰერცოგოები. ტყვეობიდან გათავისუფლების შემდეგ, ფრანსუამ გადათქვა თავისი პირობა და ომი განაახლა, რომელიც შემდეგ მისმა მემკვიდრემ ანრი II-მ განაგრძო. ხანგრძლივმა ომმა ფინანსურად გამოფიტა მებრძოლი მხარეები და 1559 წელს ზავი დაიდო, რის შედეგად საფრანგეთი გაძევებულ იქნა იტალიიდან, რომლის ჩრდ. და სამხ. ნაწილში დიდი ხნით გაბატონდა ესპანეთი. იტალია პოლიტიკურად დაქუცმაცებული დარჩა.


კახი გაგნიძე


ბიბლიოგრაფია:

1. Oman, Charles. A History of the Art of War in the Sixteenth Century. 1937.
2. Taylor, Frederik Lewis. The Art of War in Italy. 1494 - 1529. Westport, Conn.: Greenwood Press. 1973.

ბრძოლა ალიასთან და რომის პირველი დაცემა (ძვ. წ. 390 წ.): რესპუბლიკის აღზევება

ძვ. წ. მე–7 საუკუნეში გალთა მრავალრიცხოვანმა კელტურმა ტომებმა, რომლებიც დღევანდელი საფრანგეთის ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ, ახალი მიწების ძიება დაიწყეს. გალებს იმ დროს სავაჭრო ურთიერთობა ჰქონდათ დამყარებული ბერძნებთან და ეტრუსკებთან. დაახლოებით ძვ. წ. 600–იან წლებში გალმა მეფემ ბელოვესუსმა რამდენიმე ტომთან ერთად ჩრდ. იტალიაში ეტრუსკები დაამარცხა და რამდენიმე ქალაქი დააარსა, მათ შორის მედიოლანუმი ანუ დღევანდელი მილანი. შემდეგი ორი საუკუნის განმავლობაში გალები ნელ–ნელა ცენტრალური იტალიისკენ მიიწევდნენ.

კელტურ ტომთა განსახლების არეალი ძვ. წ. 700–100 წწ. (ვარდისფერი)

ამასობაში, ძვ. წ. 509 წელს რომაელებმა ბრუტუსის მეთაურობით უკანასკნელი მეფე მოიშორეს და რესპუბლიკური მმართველობა დაამყარეს (ლათ. Res Publika — „ხალხის საქმე“ ). რომაელებმა ტერიტორიების გაფართოება დაიწყეს რომის გარშემო. ძვ. წ. 406 წელს მათ ომი გამოუცხადეს მეზობელ ეტრუსკულ ქალაქს ვეის. თავიდან ომი რომაელებისთვის წარუმატებლად მიდიოდა, თუმცა სიტუაცია მალე შეიცვალა, როდესაც  ძვ. წ. 401 წელს არმიას სათავეში ჩაუდგა ნიჭიერი სარდალი მარკუს ფურიუს კამილუსი. მან ჯერ ვეის მოკავშირე ქალაქები დაიპყრო და შემდეგ თვითონ ვეის შემოარტყა ალყა, რომელიც ხუთი წელი გაგრძელდა. ძვ. წ. 396 წელს რომაელებმა კამილუსი დიქტატორად დანიშნეს, რათა ომისთვის სწრაფად მოეღო ბოლო. კამილუსმაც შეძლო ვეის აღება და რომს დაუქვემდებარა. მიუხედავად იმისა, რომ იგი ომის გმირი იყო, კამილუსი ხალხში პოპულარობით არ სარგებლობდა. მან პლებეებს უფლება არ მისცა, ვეიში დასახლებულიყვნენ. ასევე ჯარისკაცების ნადავლის დიდი ნაწილიც ღმერთებს შესწირა. კამილუსს ყველა წოდება ჩამოართვეს და ქალაქიდან გააძევეს.

მარკუს ფურიუს კამილუსი

ძვ. წ. 400 წელს ჩრდილოეთით გალურმა ტომებმა სენონებმა მეფე ბრენუსის მეთაურობით იტალიის აღმოსავლეთ სანაპიროები დაიპყრეს. ძვ. წ. 391 წელს მათ ალყა შემოარტყეს ეტრუსკულ ქალაქს კლუსიუმს, რომელმაც დახმარება რომს სთხოვა. რომმა ელჩობა გაგზავნა ბრენუსთან და როცა ჰკითხეს თუ რას ერჩოდა კლუსიუმს, მან უპასუხა, რომ იგი იმავე მიზეზით ესხმოდა თავს ამ ქალაქს, რა მიზეზითაც რომაელები ესხმოდნენ თავს თავიანთ მეზობლებს. რომაელი ელჩები ამ პასუხით შეურაცხყოფილები დარჩნენ. ისინი ქალაქში შეიპარნენ და მოსახლეობა ბრძოლაზე დაიყოლიეს. კლუსიუმის მოსახლეობაც გამოვიდა სენონების წინააღმდეგ და ბრძოლა გაუმართა მათ. ერთ–ერთი რომაელი ელჩი კლუსიელებს შეუერთდა, როგორც ჯარისკაცი. ეს რომ ბრენუსმა დაინახა, სასტიკად განრისხდა იმის გამო, რომ რომაელებმა დიპლომატიის უძველესი კანონი დაარღვიეს. მან მაშინვე ალყა მოხსნა კლუსიუმს და პირდაპირ რომისკენ დაიძრა, ბრენუსმა ასევე მოთხოვნა გაუგზავნა რომაელებს, რათა თავიანთი ელჩები დაესაჯათ, მაგრამ უარი მიიღო.

რომაელებმა არმიის შეკრება დაიწყეს. ის უნდა გავითვალისწინოთ, რომ მაშინდელი რომაული ჯარი არ იყო პროფესიული, ამიტომაც, სავარაუდოდ, რეკრუტები გამოუცდელები იყვნენ. გარდა ამისა, ისინი ბერძნული ფალანგის სტილში იბრძოდნენ.

რომაელები მდინარე ალიასთან დაბანაკდნენ. მათი მწყობრი იმდენად გაწელილი იყო, რომ ცენტრი ძალიან სუსტი იყო. არც ფლანგებზე იყო სახარბიელო სიტუაცია. გალები მთელი ძალებით გადმოვიდნენ შეტევაზე და რომაელთა ცენტრი გაანადგურეს. ამით რომაელთა ჯარი ორად გაიხლიჩა და თითქმის მაშინვე აიშალა გასაქცევად. მრავალი რომაელი მდინარეში დაიხრჩო. ბრენუსმა ცოტა მეომარი დაკარგა და კვლავ რომისკენ დაიძრა. "მარადიული ქალაქი" პანიკამ მოიცვა. მოსახლეობის ნაწილი გაიქცა. ნაწილმა კი, სენატისა და სხვა დიდგვაროვნების ჩათვლით, კაპიტოლიუმის ბორცვს შეაფარა თავი, რომელიც რომის მთავარ ციტადელს წარმოადგენდა.

ბრენუსი

გალები დიდად გაოგნდნენ, როცა ქალაქის კარიბჭე დაუცველი დახვდათ. ბრენუსმა კაპიტოლიუმის იერიშით აღება სცადა, მაგრამ უშედეგოდ. ეს რომ არ გამოვიდა, გალებმა ქალაქი გაძარცვეს და მოაოხრეს. ბრენუსმა არმიის ნაწილი კაპიტოლიუმთან საალყოდ დატოვა, ნაწილი კი რომის შემოგარენის გასაძარცვად გაუშვა. ერთ–ერთმა მძარცველმა რაზმმა ქალაქ არდეას ჩაუარა, სადაც რომიდან გაძევებული კამილუსი იმყოფებოდა. ნიჭიერმა სარდალმა არდეას მოსახლეობა აიყოლია, ღამით მძარცველ რაზმს თავს დაესხა და გაანადგურა. ამ ამბავმა ქალაქ ვეის მიაღწია, სადაც რომაელთა მცირე ძალები იმყოფებოდნენ. მათ მაშინვე სთხოვეს კამილუსს, რათა წინ გაძღოლოდა გალების წინააღმდეგ, მაგრამ მან უარი თქვა იმ მიზეზით, რომ იგი კაპიტოლიუმში გამოკეტილ სენატს უნდა აერჩია, რადგან სხვა შემთხვევაში მისი სარდლობა კანონიერი არ იქნებოდა თუკი მას სენატი არ დაამტკიცებდა. მისმა შიკრიკმა საიდუმლო ბილიკით შეაღწია კაპიტოლიუმში და სენატს კამილუსის წერილი გადასცა. მათაც სხვა რა დარჩენოდათ და კამილუსი დიქტატორად დანიშნეს. თუმცა, რომაელთა სამწუხაროდ, გალებმა საიდუმლო ბილიკის კვალს მიაკვლიეს შიკრიკის ნაფეხურებით და გადაწყვიტეს ღამით შეპარულიყვნენ. გალები ისე ჩუმად აძვრნენ გალავანზე, რომ რომაელებმა ვერაფერი გაიგეს. გადმოცემის თანახმად, იქ მყოფმა ბატებმა გაიგეს გალების ფათური და ყაყანი ატეხეს, რის შედეგადაც რომაელებმა მაშინვე იარაღს მოჰკიდეს ხელი და გალები უფსკრულში გადაყარეს. ალყა რამდენიმე თვე გაგრძელდა და ორივე მხარე მოიქანცა. შედეგად საზავო მოლაპარაკებას შეუდგნენ. რომაელები დაპირდნენ, რომ ხუთას კილოგრამ ოქროს გადაიხდიდნენ. ოქროს აწონვისას, როცა გალებმა ყალბი გირები მოიტანეს, რომაელებმა პრეტენზია გამოთქვეს და ახსნა მოითხოვეს. ბრენუსმა კი სასწორზე თავისი ხმალი დადო და თქვა "Vae Victis" - "ვაი დამარცხებულთ". თუმცა, სანამ რომაული დელეგაცია რამე პასუხს გასცემდა, ამ დროს ქალაქში კამილუსი შემოვიდა და რომაელებს ოქროს სასწორიდან აღება უბრძანა და დაამატა, რომ იგი რომს რკინით დაიცავდა და არა ოქროთი. ამან ბრენუსი აღაშფოთა, მაგრამ კამილუსმა უთხრა, რომ რადგანაც იგი დიქტატორი იყო, მხოლოდ მასთან შეიძლებოდა მოლაპარაკება. ამ სიტყვების შემდეგ სასტიკი ბრძოლა გაჩაღდა და კამილუსმა განდევნა მტერი ქალაქიდან. ამ გმირობის შემდეგ კამილუსს რომის მეორე დამაარსებელი უწოდეს. ამ მოვლენებმა რომაელები აიძულა, ძლიერი გალავანი შემოერტყათ ქალაქისთვის, რის შემდეგაც რომი აღარ დაცემულა შემდეგი 800 წლის განმავლობაში.


კახი გაგნიძე


ბიბლიოგრაფია:

1. Livy. History of Rome. Chios Classics. 2015.
2. Cassius Dio. The Roman History. Harvard University Press, 1924.
3. Plutarch. Plutarch's lives; Life of Camillus. Modern Library, 1960.